Maxsus iqtisodiy zonalar
Qonunchilik
2020-yil 19-mayda kuchga kirgan Oʻzbekiston Respublikasining “Maxsus iqtisodiy zonalar toʻgʻrisida”gi Qonuni maxsus iqtisodiy zonalarni (MIZ) tashkil etish va ularning faoliyat yuritishining huquqiy asoslarini belgilaydi. Maxsus huquqiy rejim amal qiladigan ushbu hududlar investitsiyalarni jalb etish, ilgʻor texnologiyalarni joriy etish va hududlarning iqtisodiy rivojlanishini jadallashtirishga xizmat qiladi.
Qonunda maxsus iqtisodiy zonalarning besh turi nazarda tutilgan: erkin iqtisodiy zonalar, maxsus ilmiy-texnologik zonalar, turistik-rekreatsion zonalar, erkin savdo zonalari va maxsus sanoat zonalari.
MIZ ishtirokchilari kamida 300 ming AQSH dollari miqdorida investitsiya kiritganda mol-mulk va yer soliqlaridan 3 yildan 10 yilgacha, kamida 3 million AQSH dollari miqdorida investitsiya kiritganda esa foyda soligʻidan 3 yildan 10 yilgacha ozod etilishi mumkin (imtiyozlarning aniq muddati kiritilgan investitsiya hajmiga bogʻliq). 2026-yil 1-apreldan boshlab roʻyxatdan oʻtgan ishtirokchilar uchun foyda soligʻidan ozod qilish imtiyozi oʻrniga tezlashtirilgan amortizatsiya mexanizmi qoʻllaniladi.
MIZ faoliyatining huquqiy asoslarini Yer kodeksi, Soliq kodeksi, Prezident farmonlari va qarorlari, shuningdek, Vazirlar Mahkamasining qarorlari ham tashkil etadi. Ushbu hujjatlarning investorlar uchun eng muhim qoidalari haqida batafsil maʼlumot quyida keltirilgan.
Umumiy jadval
| № | Raqami | Nomi | Hujjat turi | Qabul qilingan sana | Qisqacha |
|---|---|---|---|---|---|
| 01 | OʻRQ-604 | Qonun | 17.02.2020 | Asosiy hujjat: zona turlari, loyihalarga talablar, buyurtmanoma berish tartibi, ishtirokchi maqomi, yer, soliq va bojxona imtiyozlari, mehnat munosabatlari. | |
| 02 | PF-4853 | Prezident Farmoni | 26.10.2016 | Investitsiya hajmiga qarab mol-mulk soligʻi va yer soligʻi boʻyicha 3 yildan 10 yilgacha imtiyoz muddatlari. | |
| 03 | VMQ-196 | Vazirlar Mahkamasi qarori | 10.04.2017 | Toʻrtta erkin iqtisodiy zona chegaralari va soliq hamda bojxona imtiyozlarini qoʻllash tartibi. | |
| 04 | PF-5600 | Prezident Farmoni | 21.12.2018 | Yerni elektron auksion orqali ajratish, ijara va bojsiz olib kirish qoidalari. | |
| 05 | PQ-5243 | Prezident qarori | 14.09.2021 | Foyda soligʻi boʻyicha oʻtish davri qoidalari, importda QQS va bojxona bojini 120 kunga kechiktirish. | |
| 06 | PF-153 | Prezident Farmoni | 13.06.2022 | Maʼmuriy kengashlar tugatildi, qarorlar 10 ish kunida, ijara huquqini kredit uchun garovga qoʻyish. | |
| 07 | VMQ-452 | Vazirlar Mahkamasi qarori | 07.09.2023 | Zonaga murojaat qiluvchi investorlar uchun bosqichma-bosqich tartib, muddatlar va toʻlovlar. | |
| 08 | PF-41 | Prezident Farmoni | 04.03.2025 | Eksportga yoʻnaltirish, yerni toʻgʻridan-toʻgʻri ijaraga berish, 49 yilgacha ijara, “Namangan” maxsus eksport zonasi. |
Investorlar uchun asosiy xulosalar
- Loyiha zona ixtisoslashuviga va umumiy talablarga mos boʻlishi kerak. Erkin iqtisodiy zonalarda u, toʻliq eksportga yoʻnaltirilgan boʻlmasa, importni almashtirishi yoki xom ashyoni chuqur qayta ishlashi lozim.
- Investitsiya buyurtmanomasi 10 ish kunida koʻrib chiqiladi va faqat ishonchsiz maʼlumot aniqlangandagina rad etilishi mumkin.
- Ishtirokchi maqomini olish uchun investitsiya bitimi tuzilishi va reyestrga yozuv kiritilishi kerak; roʻyxatdan oʻtish toʻlovi - 45 bazaviy hisoblash miqdori.
- Ishtirokchilar mol-mulk soligʻi va yer soligʻidan 300 ming, 3, 5 va 10 mln AQSH dollaridan boshlab investitsiya kiritilganda mos ravishda 3, 5, 7 yoki 10 yilga, foyda soligʻidan esa 3, 5 va 15 mln AQSH dollaridan boshlab investitsiya kiritilganda mos ravishda 3, 5 yoki 10 yilga ozod qilinadi. 2026-yil 1-apreldan roʻyxatdan oʻtgan ishtirokchilar uchun foyda soligʻi imtiyozi tezlashtirilgan amortizatsiya shaklida beriladi.
- Amaldagi imtiyozlar muddati tugaguncha saqlanadi, biroq kompaniya ishtirokchi maqomidan mahrum etilgan oyning birinchi kunidan bekor boʻladi.
- Mahalliy oʻxshashi boʻlmagan texnologik uskunalar, mamlakatda ishlab chiqarilmaydigan qurilish materiallari va eksport uchun ishlab chiqarishda foydalaniladigan xom ashyo olib kirilganda bojxona toʻlovlari undirilmaydi. Importda QQSni 120 kungacha kechiktirish mumkin, QQSning ortiqcha summasi esa yetti kunda qaytariladi.
- Zonadagi kompaniya xodimlarining kamida 90 foizi Oʻzbekiston fuqarolari boʻlishi kerak; mehnat shartnomalari milliy qonunchilik va Xalqaro mehnat tashkiloti konvensiyalariga nisbatan sharoitni yomonlashtira olmaydi.
- Yerni 49 yilgacha ijaraga olish mumkin, ijara huquqini esa kredit uchun garovga qoʻyish mumkin.
- Investitsiya majburiyatlarini bajarish shart: ishlar olti oy ichida boshlanmasa, ijara bekor qilinishi, vaʼda qilingan investitsiya kiritilmasa, imtiyoz summasi undirilishi mumkin.