Tarmoq rekord sur'atda kengayayotgan bir paytda, mamlakat hozirda import qilinayotgan komponentlarni ishlab chiqarish uchun lokalizatsiyaga o'tmoqda — 12 ta loyiha bo'yicha 823,9 million dollar ajratilgan.
O'zbekiston energetika tizimi rivojlanishning yangi bosqichiga kirmoqda. Elektr energiyasiga bo'lgan talabning ortishi, quyosh va shamol elektr stansiyalarining jadal qurilishi, energiya saqlash tizimlarining joriy etilishi hamda magistral uzatish tarmoqlarining kengayishi elektrotexnika mahsulotlariga bo'lgan yangi va barqaror talabni yuzaga keltirmoqda.
Bu o'sish endi faqat yangi elektr stansiyalari qurilishi bilan cheklanmaydi. Yangi quvvatlarni tarmoqqa ulash, quvvat oqimlarini boshqarish, kuchlanishni tartibga solish, nosozliklarni tezkor aniqlash, energiyani saqlash va iste'molni raqamli boshqarishning barchasi zamonaviy elektrotexnika komponentlarini talab qiladi — bu komponentlarning aksariyati hali ham chet eldan olib kelinmoqda.
Asosiy muammo
Mamlakat energetika infratuzilmasi kengayib borayotgan bir paytda, uning ishlashi uchun zarur bo'lgan yuqori texnologik komponentlarning katta qismi — BMS modullari, DSP protsessorlari, HVDC va FACTS uskunalari, RPN (yuklama ostida kuchlanishni rostlash), yuqori kuchlanishli izolyatorlar, rele himoyasi va avtomatikasi, aqlli uzgichlar, shamol energetikasi komponentlari va maishiy energiya saqlagichlari — import qilinmoqda. Bu esa valyuta chiqib ketishini oshiradi, tashqi qaramlikni chuqurlashtiradi va mahalliy muhandislik salohiyatini cheklaydi.
Lokalizatsiya shunchaki importni o'rnini bosish emas — bu energetika xavfsizligi va sanoat mustaqilligini ta'minlaydigan strategik vazifadir.
Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi
O'n ikki loyiha, besh viloyat
Vazirlik ushbu bo'shliqlarni bartaraf etishga qaratilgan 12 ta investitsiya loyihasini ishlab chiqdi — ular energiya saqlash va raqamli boshqaruv, magistral uzatish va yuqori kuchlanishli uskunalar, transformator komponentlari hamda qayta tiklanuvchi energiya qismlarini qamrab oladi.
| LOYIHA | REGION | CAPEX, $M | DAROMAD, $M | IRR | ROI |
|---|---|---|---|---|---|
| BMS modul ishlab chiqarish | Qoraqalpog'iston | 8 | 15.5 | 34.4% | 24.7% |
| DSP chip ishlab chiqarish | Qoraqalpog'iston | 300 | 136.3 | 21.2% | 35.5% |
| Shamol generatori komponentlari | Navoiy | 116.3 | 120 | 27% | 21% |
| Rele va himoya avtomatikasi | Andijon | 5 | 5 | 35% | 31% |
| OLTC ishlab chiqarish | Andijon | 20 | 14.9 | 32.1% | 38.4% |
| Yuqori kuchlanishli izolyatorlar | Andijon | 17 | 70 | 28.2% | 45.2% |
| HVDC uskunalari ishlab chiqarish | Sirdaryo | 200 | 201 | 32.3% | 32% |
| FACTS uskunalari ishlab chiqarish | Sirdaryo | 60.2 | 73.6 | 34% | 1.3% |
| Yuqori kuchlanishli ajratgichlar | Sirdaryo | 41.3 | 36.3 | 26.9% | 25.1% |
| Aqlli ajratgich | Toshkent shahri | 17.4 | 13.1 | 23.2% | 33.1% |
| Aqlli rozetkalar va relelar | Toshkent shahri | 17.9 | 12 | 26.6% | 29.6% |
| Uy energiya saqlash tizimlari | Toshkent shahri | 20.8 | 23.1 | 26.6% | 33.1% |
| 12 loyiha | 5 hudud | 823.9 | 720.8 | — | — |
Manba: har bir loyiha uchun taqdim etilgan investitsiya takliflari.
Xulosa
O'zbekiston energetika sektorining keyingi bosqichi nafaqat yangi elektr stansiyalari qurilishi, balki energiyani boshqarish, himoya qilish, uzatish va saqlash texnologiyalarini mamlakat ichida ishlab chiqarish orqali belgilanadi. Ushbu loyihalar birgalikda zamonaviy elektrotexnika sanoati poydevorini shakllantiradi — ishlab chiqarish zanjirini kengaytiradi va sohaning texnologik mustaqilligini mustahkamlaydi.