O‘zbekiston vazirining ta’kidlashicha, Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li Osiyodagi muhim savdo yo‘lagini qayta jonlantirish imkoniyatini yaratadi
Tahririyat izohi
So‘nggi yillarda Xitoy va Markaziy Osiyo infratuzilmaviy bog‘liqlikni rivojlantirishdan tortib savdo-sotiqqacha bo‘lgan ko‘plab sohalarda hamkorlikni izchil mustahkamlab kelmoqda. 2025-yilda qurilishi boshlanishi rejalashtirilgan Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li (CKU Railway) o‘sib borayotgan aloqalarning yorqin namunasidir. Global Times (GT) muxbiri Chu Daye yaqinda O‘zbekiston investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Laziz Qudratov bilan suhbatlashdi. Vazir Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi jadal rivojlanayotgan aloqalarni hamda temir yo‘l loyihasining savdo hajmini oshirish uchun yaratadigan imkoniyatlarini yuqori baholadi.
GT: So‘nggi yillarda Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi ikki tomonlama savdo hajmi muntazam oshib bormoqda. Qaysi sohalar savdo o‘sishining yangi nuqtalariga aylandi? O‘zbekiston biznes muhitini yanada yaxshilash va Xitoy investitsiyalarini ko‘proq jalb qilish uchun qanday choralar ko‘radi?
Qudratov: So‘nggi yillarda Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy munosabatlar sezilarli darajada rivojlandi va hamkorlik yanada chuqurlashdi. Xitoy O‘zbekistonning eng yirik savdo hamkorlaridan biri va muhim investoriga aylandi. Bunda ikki tomonlama hamkorlik kanallari hamda «Bir makon, bir yo‘l» tashabbusi kabi dasturlar muhim rol o‘ynamoqda.
Ushbu strategik sheriklik infratuzilmaviy bog‘liqlikni kuchaytirish, o‘zaro savdoni kengaytirish va iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishga qaratilgan. Har ikki mamlakat mintaqaviy barqarorlik va farovonlikka xizmat qiladigan, o‘zaro manfaatli imkoniyatlarni yaratish uchun yaqindan hamkorlik qilishda davom etmoqda.
Energetikadan avtomobilsozlik, metallurgiya va qishloq xo‘jaligigacha bo‘lgan sohalarda O‘zbekistonning Xitoy bilan savdo aloqalari jadal va istiqbolli tarzda kengaymoqda. O‘zbekiston yo‘llarida Xitoy mahsulotlarining qanchalik ommalashganini ko‘rish mumkin. Masalan, Toshkent bo‘ylab harakatlanganingizda Xitoyda ishlab chiqarilgan ko‘plab avtomobillarga duch kelasiz.
So‘nggi uch yil davomida Xitoy investitsiyalari asosan sanoat, energetika va qishloq xo‘jaligi sohalariga yo‘naltirildi. Shuningdek, Xitoy investitsiyalarining yashil energetika sohasida ham ortib borayotganidan mamnunmiz. Biz Xitoy kompaniyalari bilan hamkorlikda investitsiyaviy takliflarimizning raqobatbardoshligini saqlash va tartibga solish nuqtayi nazaridan shaffof muhitni ta’minlash ustida ishlamoqdamiz.
Xitoyning to‘qimachilik va qishloq xo‘jaligi kabi sohalardagi ishtiroki ham ortib bormoqda. O‘zbekistondagi 7 641 ta to‘qimachilik korxonasining 57 tasi Xitoy kapitali ishtirokida tashkil etilgan. Bu Xitoy investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar soni nisbatan kam bo‘lsa ham, ularning iqtisodiyotga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini namoyon etadi.
Qishloq xo‘jaligida esa Xitoy kompaniyalari ishlab chiqarish jarayonlarini modernizatsiya qilishga va eksport imkoniyatlarini kengaytirishga, ayniqsa, qo‘shilgan qiymatga ega oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash yo‘nalishida yordam bermoqda.
Ikki tomonlama munosabatlarimiz allaqachon jadal rivojlanmoqda va barcha belgilar bu jarayon kelgusida ham davom etishini ko‘rsatmoqda!
GT: Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li kabi loyihalar mintaqaviy bog‘liqlikni rivojlantirishda katta ahamiyatga ega. Ushbu temir yo‘lning O‘zbekiston va Markaziy Osiyo mintaqasi uchun ta’sirini qanday baholaysiz?
Qudratov: O‘zbekiston Osiyo va Yevropaning yirik iqtisodiyotlari o‘rtasida joylashgan bo‘lib, jahon savdosining muhim yo‘lagida turibdi. Barcha o‘zbekistonliklar Xitoy, Rim va Yunoniston sivilizatsiyalarini bog‘lagan qadimiy Ipak yo‘lidagi tarixiy o‘rnimiz haqidagi umumiy xotirani meros qilib olgan.
Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li Osiyodagi muhim savdo yo‘lagini qayta jonlantirish imkoniyatini yaratadi. Bundan tashqari, ushbu temir yo‘l O‘zbekistonning Xitoy bilan allaqachon mustahkam bo‘lgan savdo aloqalarini yanada kengaytirish imkonini beradi.
Biz ushbu temir yo‘l tranzit vaqtini va xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirishini kutmoqdamiz. Bu nafaqat Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasidagi savdoning tezlashishiga yordam beradi.
Loyiha, shuningdek, iqtisodiy integratsiyani chuqurlashtirish haqidagi qarashlarimizga mos keladi. Xitoy bu jarayonda infratuzilma va logistika sohalaridagi muhim hamkorimiz bo‘lib qolmoqda.
GT: Raqamli iqtisodiyot katta salohiyatga ega. Raqamli Ipak yo‘lini birgalikda barpo etish uchun Xitoy va O‘zbekiston elektron tijorat, sun’iy intellekt va boshqa sohalardagi hamkorlikni qanday mustahkamlashi kerak?
Qudratov: Siz mutlaqo haqsiz. Raqamli iqtisodiyot zamonaviy iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi bo‘lib, uning ahamiyati kelgusida yanada ortadi. O‘zbekiston ham Xitoy kabi innovatsiyalar va tadbirkorlik rivojlangan, jadal taraqqiy etayotgan raqamli iqtisodiyotga ega mamlakatga aylanmoqda.
Masalan, mamlakatimizning birinchi «yakkashox» kompaniyasi — Uzum O‘zbekistonning yetakchi raqamli ekotizimini rivojlantirmoqda. «Yakkashox» atamasi qiymati 1 milliard AQSh dollaridan oshgan xususiy startap kompaniyani anglatadi.
Elektron tijorat, sun’iy intellekt va raqamli infratuzilma sohalarida Xitoy va O‘zbekiston hamkorligi uchun imkoniyatlar juda keng. Bizning fikrimizcha, keyingi qadamlar qo‘shma ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik tashabbuslarini amalga oshirish, talabalar va akademik almashinuvlarni kengaytirish hamda O‘zbekistonning texnologik startaplariga maqsadli investitsiyalar kiritishni o‘z ichiga olishi kerak.
Raqamli iqtisodiyotimizni rivojlantirish jarayonida Xitoyning tajribasi biz uchun qimmatli yo‘l-yo‘riq bo‘lib xizmat qiladi.
GT: O‘zbekiston qayta tiklanuvchi energiya sohasida katta resurslarga ega. Xitoy va O‘zbekiston yashil energetika bo‘yicha qanday aniq rejalar va loyihalarni amalga oshirmoqda?
Qudratov: Xitoy O‘zbekistonning qayta tiklanuvchi energetika sohasidagi muhim strategik investoriga aylandi. Biz ushbu sohani «Yangi O‘zbekiston»ning yangi iqtisodiy modelidagi asosiy ustunlardan biri deb hisoblaymiz. Darhaqiqat, Xitoy investitsiyalari va ishtiroki tufayli O‘zbekiston qayta tiklanuvchi energiya sohasida jadal rivojlanmoqda.
Kelgusida biz qayta tiklanuvchi energetikani rivojlantirish bo‘yicha ulkan maqsadlarimizni amalga oshirishga intilmoqdamiz. Hukumat o‘n yillikning oxirigacha quyosh energiyasi ishlab chiqarish quvvatini 5 gigavattga, shamol energiyasi quvvatini esa 3 gigavattga oshirishni maqsad qilgan.
Xitoy kompaniyalari O‘zbekistonning qayta tiklanuvchi energiyaga o‘tishini jadallashtirish uchun zarur infratuzilmani barpo etishda muhim rol o‘ynamoqda. Masalan, Goldwind Science & Technology va Envision Energy kabi Xitoy kompaniyalari mamlakatimizdagi shamol energetikasi loyihalari uchun zarur uskunalarni yetkazib bermoqda.
Biroq Xitoy kompaniyalarining qayta tiklanuvchi energiya bo‘yicha maqsadlarimizni amalga oshirishga qo‘shayotgan hissasi faqat uskunalar yetkazib berish bilan cheklanmaydi. Ular mamlakatimizda yangi energiya ishlab chiqarish quvvatlarining katta qismini bevosita qurmoqda va boshqarmoqda.
Faqat joriy yilning o‘zida Xitoy ishtirokida umumiy qiymati 9 milliard AQSh dollaridan ortiq bo‘lgan 20 dan ziyod yashil energetika loyihasi amalga oshirilmoqda.
Bundan tashqari, 200 nafar o‘zbekistonlik muhandis Xitoydagi BYD ishlab chiqarish korxonalarida texnik tayyorgarlikdan o‘tdi. Bu hamkorlik investitsiyalar bilangina cheklanmay, bilim almashinuvi va inson kapitalini rivojlantirishni ham qamrab olishini ko‘rsatadi.
Xitoy Markaziy Osiyoda qayta tiklanuvchi energetika bo‘yicha yetakchi o‘ringa chiqish maqsadimizni amalga oshirishda O‘zbekiston uchun muhim, hatto ajralmas hamkorga aylandi.
GT: Moliyaviy hamkorlik nuqtayi nazaridan, Xitoy yuani ikki tomonlama savdo va mintaqaviy savdo operatsiyalarida tobora katta ta’sir ko‘rsatmoqda, deb hisoblaysizmi?
Qudratov: Mamlakatlarimiz o‘rtasidagi savdo hajmi oshgani sari yuan kabi milliy valyutalardan foydalanishga bo‘lgan qiziqishning ortishi tabiiy holatdir. O‘zbekiston moliyaviy hamkorlikni mustahkamlaydigan hamda samarali va o‘zaro manfaatli savdoni qo‘llab-quvvatlaydigan mexanizmlardan foydalanishga ochiq.
GT: Ayrim mamlakatlar tomonidan joriy etilayotgan proteksionistik bojlar global sanoat va ta’minot zanjirlari uchun jiddiy xavf tug‘dirmoqda. Shu bilan birga, Xitoy o‘z bozoriga ko‘proq mahsulot kirib kelishi uchun bojlarni pasaytirmoqda. Bu masalaga qanday qaraysiz?
Qudratov: Biz iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradigan adolatli va ochiq savdo hamda raqobatni qo‘llab-quvvatlaymiz. O‘zbekiston 2026-yilda Jahon savdo tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lish yo‘lida izchil harakat qilgan holda, keng ko‘lamli islohotlarini davom ettirishga sodiqdir.
GT: Xitoy iqtisodiyotining 2025-yildagi rivojlanish istiqbollarini qanday baholaysiz? Sizningcha, Xitoy bu yil qanday iqtisodiy o‘sish sur’atiga erishadi?
Qudratov: Men Xitoyning iqtisodiy o‘sish sur’ati bo‘yicha aniq prognoz bermagan bo‘lardim. Biroq Xitoyning ilg‘or, diversifikatsiyalashgan va texnologiyalarga asoslangan iqtisodiyotni rivojlantirish borasidagi yutuqlarini yuqori baholaymiz.
Shu sababli, Xitoyning jahon savdosi va tijoratidagi roli kelgusida yanada ortishiga ishonch bilan ayta olaman!