value":"

Korporativ obligatsiyalar tarixi

O'zbekistonda korporativ obligatsiyalar bozori 2001-yil avgust oyida shakllana boshlagan. 1999–2001-yillar davomida ayrim kompaniyalar va banklar mablag' jalb qilishning muqobil usuli sifatida korporativ obligatsiyalar (KO) chiqara boshlagan. Ushbu dastlabki chiqarilishlarning umumiy hajmi taxminan 600 million so'mni (taxminan 900 000 AQSh dollari) tashkil etgan. Bu obligatsiyalar asosan qisqa muddatli bo'lib, bozorda katta qiziqish uyg'otmagan.

Birinchi korporativ obligatsiya kompyuter yig'ish bilan shug'ullanuvchi TS Technology kompaniyasi tomonidan chiqarilgan. 1999-yil 29-iyun kuni u 70 million so'mlik obligatsiyalarni chiqargan bo'lib, bu O'zbekiston korporativ obligatsiyalar tarixining boshlanishi bo'lgan.

2017-yildan buyon O'zbekiston korporativ obligatsiyalarni tartibga solishni isloh qilish bo'yicha qadamlar tashlab kelmoqda. 2020-yil muhim bosqich bo'lib, unda birinchi marta garovsiz nobank obligatsiya chiqarilishi muvaffaqiyatli amalga oshirilgan.

Muhim islohotlardan biri — mas'uliyati cheklangan jamiyatlarga (MChJ) korporativ obligatsiyalar chiqarish huquqini berish bo'ldi, bu huquq ilgari faqat aksiyadorlik jamiyatlariga tegishli edi. Ushbu o'zgarish Kapital bozorini rivojlantirish agentligining 2020-yil 6-noyabrdagi 2000-8-son Buyrug'i orqali amalga oshirilgan.

Shuningdek, 2020-yilda Markaziy bank mikromoliya tashkilotlariga moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirish uchun obligatsiyalar chiqarishga ruxsat berdi. Bundan tashqari, davlat obligatsiya kuponlaridan olinadigan daromadga soliq imtiyozlarini joriy etdi, bu esa bozorni yanada jozibador qildi.

Davlat obligatsiyalari tarixi

2018-yilda Markaziy bank 22-sentyabr kuni obligatsiyalar chiqarish va muomalasiga oid avvalgi qoidalarni bekor qiluvchi N30/15-sonli Qarorni chiqardi. Bu O'zbekiston davlat qimmatli qog'ozlari bozori rivojlanishida burilish nuqtasi bo'ldi.

Hozirgi kunda davlat obligatsiyalari nafaqat Markaziy bank, balki Iqtisodiyot va moliya vazirligi (IMV) tomonidan ham chiqarilmoqda.

Bozor o'sishini qo'llab-quvvatlash va to'liq daromadlilik egri chizig'ini shakllantirish maqsadida O'zbekiston 2022-yil 19-iyulda birinchi inflyatsiyaga bog'langan obligatsiyalarni, keyinroq esa 2022-yil 25-yanvarda o'n yillik obligatsiyalarni joriy qildi.

Dastlab davlat qimmatli qog'ozlarini faqat banklar va yuridik shaxslar sotib olishi mumkin edi. Biroq 2022-yil fevral oyida Vazirlar Mahkamasining qarori bilan barcha investorlarga, jumladan jismoniy shaxslarga ham, birlamchi auksionlarda qatnashishga ruxsat berildi.

Banklar davlat qimmatli qog'ozlarining asosiy treyderlari bo'lib qolmoqda. Buning asosiy sababi shundaki, Markaziy bank bu obligatsiyalarga imtiyozli tartib qo'llaydi — ularni 100% likvidlik koeffitsienti va 0% xavf koeffitsienti bilan hisobga oladi. Shuningdek, MBU ushbu qimmatli qog'ozlar bo'yicha ularning qiymatiga chegirma qo'llamasdan muntazam ravishda REPO operatsiyalarini amalga oshiradi. Bu banklarga deyarli barcha mablag'larini davlat obligatsiyalariga yo'naltirish imkonini beradi.

Bozorni yanada kengaytirish yo'lidagi muhim qadam — \"tartibga solish qumloq maydonchasi\" (regulatory sandbox)ning tasdiqlanishi bo'ldi. Bu chet el banklari va brokerlariga bozorga osonroq kirish imkonini beradi. 2024-yil fevral oyida Bank of Georgia birinchi ishtirokchi bo'ldi. Xalqaro investitsiya banklari va Clearstream uchun kastodian bank sifatida faoliyat yuritib, u global investorlar uchun O'zbekiston davlat qimmatli qog'ozlarini bevosita sotib olish imkoniyatini ochdi.

Investor uchun

O'zbekistonda obligatsiya sotib olish